Edukacja społeczno-prawna

Zajęcia w Zespole Szkół Ogólnokształcących Nr II w Opolu

  1. Zajęcia dodatkowe z WOS dla liceum (ITN)
  2. Przedmiot uzupełniający „Podstawy prawa”
  3. Przedmiot uzupełniający „Prawo konstytucyjne”

Przedmiot uzupełniający „Podstawy prawa”

Przedmiot „Podstawy prawa” jest przedmiotem uzupełniającym adresowanym do uczniów zainteresowanych problematyką nauk prawnych. Prowadzony jest na podstawie autorskiego programu nauczania. Celem zajęć jest zapoznanie uczniów z podstawowymi wiadomościami na temat systemu prawnego w Rzeczypospolitej Polskiej. W tym celu realizowane są kolejno działy dotyczące teoretycznych wiadomości o prawie, wybranych zagadnień z zakresu prawa konstytucyjnego oraz elementów prawa karnego, cywilnego i administracyjnego. Zajęcia z zakresu prawa karnego i prawa cywilnego obejmują, oprócz podania wiedzy merytorycznej, także przygotowanie inscenizacji rozprawy sądowej w szkolnej sali sądowej. W ramach zajęć planowana jest ponadto wizyta studyjna na prawdziwej rozprawie z zakresu prawa karnego przed sądem powszechnym.

Założeniem programu nauczania jest zapoznanie uczniów z podstawowymi wiadomościami o prawie z uwzględnieniem szerokiego kontekstu życia społecznego i wiedzy humanistycznej. Wiadomości te są ważne i potrzebne niezależnie od indywidualnych decyzji dotyczących drogi życiowej i kierunku edukacji. Podstawowa wiedza z zakresu prawa jest również wymagana na egzaminie maturalnym z „Wiedzy o społeczeństwie”. Należy przy tym podkreślić, że zajęcia nie pretendują do zastąpienia wiedzy akademickiej, której należyte przyswojenie wymaga odpowiedniego przygotowania określonego w programach studiów.

Przedmiot uzupełniający „Prawo konstytucyjne”

Przedmiot uzupełniający „Prawo konstytucyjne” kierowany jest do uczniów zainteresowanych nauką o ustroju państwa polskiego, organizacją i kompetencjami organów państwa i samorządu terytorialnego, problematyką Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz ważnymi wydarzeniami z dziedziny polityki rozumianej jako służba dobru wspólnemu. W ramach zajęć realizowane są kolejno zagadnienia dotyczące podstaw konstytucyjnego ustroju państwa, podstaw systemu prawnego w Rzeczypospolitej Polskiej, organów władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, organów kontroli państwowej i ochrony prawa oraz finansów publicznych. W programie zajęć przewidziano m.in. analizę tekstu Konstytucji RP oraz ćwiczenia praktyczne. W ramach zajęć planowana jest również wizyta studyjna na sesji organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego.

Program nauczania wychodzi ze sprawdzonego założenia, zgodnie z którym zrozumienie regulacji prawnych wymaga wprowadzenia w teoretyczne i filozoficzne aspekty ustroju państwowego, stanowiące bazę dla dalszej nauki. Normy konstytucyjne są wszakże zjawiskiem społecznym, które powstaje i rozwija się w społeczeństwie ludzkim. Z tego względu w proponowanych tematach zasadnicze znaczenie przywiązuje się do podstawowych wiadomości o instytucjach ustrojowych oraz wartościach i założeniach leżących u ich źródeł. Przedstawione rozwiązanie gwarantuje pozyskanie przez uczniów fundamentalnych kompetencji w postaci wiedzy, umiejętności i postaw, które mogą podlegać rozwijaniu i wzbogacaniu w toku dalszej edukacji szkolnej i akademickiej.

Założenia edukacji prawnej

Współcześnie prawo stanowione przez organy władzy publicznej stawia sobie za cel utrwalenie ładu społecznego i organizowanie życia społeczeństwa. Z tego względu coraz ważniejszą sprawą staje się kształtowanie i rozwijanie świadomości prawnej poprzez poznanie zasad i wartości systemu prawa, szczegółowych regulacji prawnych oraz szeroko rozumianej kultury prawnej w życiu społecznym. Normy prawne są wszakże tylko jedną z kategorii norm społecznych i nie mogą pozostawać z sprzeczności z innymi zasadami życia społecznego, jakimi są normy moralne, religijne czy obyczajowe. Historia wszakże potwierdza, że prawo stanowione służy integralnemu rozwojowi każdej osoby i całego społeczeństwa w sposób zgodny z ludzką naturą i potrzebami wyłącznie wtedy, kiedy inspiruje się normami moralnymi, jest z nimi zgodne i nie próbuje zajmować ich miejsca.

Starożytna rzymska zasada głosi, iż „prawo jest sztuką tego, co dobre i słuszne” (łac. Ius est ars boni et aequi). Aby ten szczytny ideał mógł być realizowany w życiu społecznym, konieczne jest powszechne uznanie godności osoby ludzkiej oraz wynikających z niej wolności, uprawnień i obowiązków. Godność człowieka jest immanentnie wpisana w jego człowieczeństwo, w żaden sposób nie zależąc od uznania przez władzę polityczną lub opinię publiczną. Przekonanie o powszechnej, naturalnej, wrodzonej, niezbywalnej i nienaruszalnej godności osoby ludzkiej zostało upowszechnione dzięki myśli chrześcijańskiej. Obiektywny charakter godności osobowej sprawia, że system prawny i opinia publiczna są zobowiązane uznawać i szanować godność człowieka poprzez poszanowanie jego wolności, praw i obowiązków.

Nauczanie prawa powinno wychodzić od poznania różnych rodzajów norm społecznych a następnie wartości, zasad i celów, na których opiera się system prawny. Dopiero po odpowiednim przygotowaniu przychodzi czas na zgłębianie konkretnych przepisów prawnych. W każdej dziedzinie prawa wyróżnia się treści teoretyczne, które dotyczą wartości, rysu historycznego i funkcji istniejących unormowań, oraz treści dogmatyczne obejmujące konkretne akty prawne, orzecznictwo sądowe oraz opinie formułowane przez prawników. Zgłębiając poszczególne dziedziny prawnicze należy pamiętać, że podstawowym zadaniem prawa jest służenie każdemu człowiekowi, jego integralnemu rozwojowi i godnemu życiu w społeczeństwie. Zadaniem władzy publicznej oraz każdego człowieka jest zatem dążenie do tworzenia takiego prawa, które zdolne będzie służyć każdemu, nikogo nie krzywdząc. „Prawa, w tym również prawa stanowionego nie da się zdefiniować inaczej niż jako porządek ustanowiony, którego istota polega na tym, żeby służyć sprawiedliwości” – pisał w 1946 r. niemiecki profesor prawa Gustav Radbruch.